Focusing: Η ενεργοποίηση της εσωτερικής μας πυξίδας

της Φιλιώς Κατσαρού, συμβούλου ψυχικής υγείας και συνεργάτιδας του έργου «comPASSION is sexy»
Επιμέλεια: : Αναστασία Χαριτίδου, βιωματική εκπαιδεύτρια και θεατροπαιδαγωγός· ιδρύτρια και creative director της ΑΜΚΕ Ολότητες, και υπεύθυνη υλοποίησης του Erasmus+ έργου «comPASSION is sexy» στην Ελλάδα.

Έχεις νιώσει ποτέ ότι κάτι μέσα σου ξέρει… αλλά δεν βρίσκεις τα λόγια να το εκφράσεις; Έχεις πει ποτέ: «το σώμα μου, μου το έλεγε αλλά δεν το άκουσα»; Έχεις επιβεβαιωθεί ποτέ από μια επιλογή ενστίκτου κι όχι ακριβώς λογικής;

Σαν να υπάρχει μέσα μας μια προσωπική πυξίδα που μας βοηθά να πάρουμε αποφάσεις, την οποία όμως ίσως έχουμε ξεχάσει να εμπιστευόμαστε ή και να χρησιμοποιούμε.

Σε αυτό το άρθρο, θα μιλήσουμε για το Focusing, τη διαδικασία εστίασης σύμφωνα με τον Eugene Gendlin. Αν και πρόκειται για μια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, στην ουσία βασίστηκε στην παρατήρηση μιας ψυχοσωματικής λειτουργίας, μιας δυνατότητας που έχουμε όλοι οι άνθρωποι.

Αυτό πρακτικά σημαίνει πως, εκτός από μια επιλογή ψυχοθεραπευτικής κατεύθυνσης, το Focusing μπορεί να λειτουργήσει και ως οδηγός - σε ένα βαθμό τουλάχιστον - μιας προσωπικής στάσης προς τον εαυτό μας, το σώμα μας, τις ανάγκες μας, αλλά και τις απαντήσεις που συχνά αναζητούμε.

Αποτελεί μια πρόσκληση σε κάθε άτομο που επιθυμεί να στραφεί εσωτερικά και να αφουγκραστεί τα μηνύματα που υπάρχουν μέσα του και επικοινωνούνται από το ίδιο το σώμα. Σε καμία περίπτωση, δεν αντικαθιστά την υποστήριξη από επαγγελματία υγείας. Ωστόσο, μπορεί να λειτουργήσει ανακουφιστικά, διαφωτιστικά και να ωφελήσει την ψυχική μας ευημερία.

Λίγη θεωρία

Ο Eugene Gendlin και οι ρίζες του Focusing

Ο Eugene Gendlin υπήρξε φιλόσοφος και ψυχοθεραπευτής. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, έπειτα από έρευνες που πραγματοποίησε σε συνεργασία με τον Carl Rogers, διαμόρφωσε μια νέα θεωρία για τη βιωματική διαδικασία. Όπως σημειώνει ο Purton (2004), η θεωρία αυτή στηριζόταν στη μεταφορά της προσοχής του θεραπευόμενου στο ίδιο του το σώμα.

Ο ίδιος ο Gendlin υποστήριζε ότι οι δυτικές κοινωνίες έχουν γίνει τόσο πολύπλοκες που ο κλασικός τρόπος γνώσης δεν αρκεί για να τις κατανοήσουμε. Αν υπάρχει κάτι καινούριο που μπορεί να βοηθήσει, αυτό κρύβεται στη «γνώση» του σώματος.

Τι πραγματικά έκανε ο Gendlin

Στην πραγματικότητα, ο Gendlin δεν ανακάλυψε μια εντελώς καινούρια διαδικασία. Παρατήρησε κάτι που υπάρχει σε όλους μας, το μελέτησε και το ανέλυσε, δίνοντάς του μια πιο ξεκάθαρη δομή. Με αυτόν τον τρόπο, το έκανε προσιτό και σε ανθρώπους που δυσκολεύονται να αφουγκραστούν τα μηνύματα που έρχονται από το σώμα τους.

Η βασική έννοια: η βιωμένη αίσθηση

Κεντρική έννοια του Focusing αποτελεί η βιωμένη αίσθηση (felt sense). Όπως εξηγεί ο Gendlin (2006), ο όρος αυτός αναφέρεται σε:

την ολιστική, γενική, ασαφή και προ-λεκτική αίσθηση,
αυτό το «κάτι» μέσα μας που σχετίζεται με οποιοδήποτε βίωμά μας, αλλά δεν έχει ακόμη εκφραστεί,
το άρρητο, προ-συνειδητό, ήδη βιωμένο αλλά όχι ακόμη ρητά αρθρωμένο, που βρίσκεται στα όρια της συνειδητής σκέψης αλλά βιώνεται σωματικά.

Μέσα από τη διαδικασία εστίασης, η βιωμένη αίσθηση μπορεί να γίνει αντικείμενο περαιτέρω επεξεργασίας, αποκτώντας λόγο και μορφή.

Τα βήματα του Focusing

Βήμα 1: Δημιουργία ελεύθερου χώρου

Το πρώτο βήμα είναι η δημιουργία ενός «ελεύθερου χώρου». Εδώ το άτομο στρέφει την προσοχή του προς το κέντρο του σώματός του, στο σημείο όπου συνήθως νιώθουμε τα συναισθήματά μας. Όπως εξηγεί ο Purton (2004), πρόκειται για μια πρόσκληση να παρατηρήσει όλα όσα το απασχολούν εκείνη τη στιγμή και να κάνει μια «απογραφή», ώστε να μη βιώνει το χάος που συχνά κατακλύζει το νου.

Η απογραφή αυτή μπορεί να πάρει διάφορες μορφές: το άτομο μπορεί να φανταστεί ότι βάζει τα ζητήματα που το απασχολούν σε ένα ράφι, σε ένα τραπέζι ή σε έναν πάγκο. Μπορεί να γίνει νοητικά, λεκτικά ή γραπτά, αναλόγως τι ταιριάζει την κάθε στιγμή στο κάθε άτομο. Στο σημείο αυτό, οι ασκήσεις αναπνοής ή το body scanning βοηθούν ώστε το σώμα να βρεθεί σε μια ρυθμισμένη κατάσταση πριν ξεκινήσει η διαδικασία.

Μέσω αυτής της πρακτικής, το άτομο δημιουργεί απόσταση από τα θέματα που το απασχολούν. Δεν τα βιώνει ως απειλητικά ή τρομακτικά, αλλά παραμένει σε επαφή με την αίσθηση που αυτά φέρουν. Ακόμη και μόνο η «τοποθέτηση» σε ένα εξωτερικό σημείο (π.χ. το ράφι) βοηθά να γίνει αποταύτιση από το πρόβλημα, χωρίς αποσύνδεση από την αίσθηση που προκαλεί. Έτσι ανοίγει ο χώρος για να περάσουμε στο επόμενο βήμα.

Βήμα 2: Η βιωμένη αίσθηση του προβλήματος

Από την απογραφή, το άτομο επιλέγει ένα θέμα - συχνά το πιο έντονο εκείνη τη στιγμή - και καλείται να αφουγκραστεί τη βιωμένη αίσθηση ως όλον (ολιστική αίσθηση) που αναδύεται γύρω από αυτό.

Αυτά τα βήματα δεν είναι πάντα γραμμικά· σε κάθε άτομο μπορεί να έρχονται με διαφορετική σειρά ή με διαφορετική ένταση.

Για να γίνει πιο κατανοητό, θα μοιραστώ ένα προσωπικό παράδειγμα: Πριν αρκετά χρόνια, σε μια κομβική περίοδο για μένα, το επάγγελμά μου - και για την ακρίβεια η αλλαγή του τότε επαγγέλματός μου - με απασχολούσε έντονα. Μέσω της διαδικασίας εστίασης σε μια συνεδρία, η «βιωμένη αίσθηση ως όλον» ήταν ένα σφίξιμο στο στομάχι, το οποίο δυσκόλευε την αναπνοή μου. Μέσα σε αυτό το σφίξιμο συνυπήρχαν πολλά και συγκρουσιακά συναισθήματα και αισθήσεις, κάτι που θα δούμε παρακάτω πώς το διαχειριζόμαστε.

Αυτό το βήμα δεν είναι εύκολο για όλους. Πολλοί χρειάζονται χρόνο με «φιλική περιέργεια» για να έρθουν σε επαφή με τη βιωμένη αίσθηση. Δεν έχει να κάνει με αδυναμία· είναι αποτέλεσμα μιας συνεχούς «αντι-εκπαίδευσης» που δεχόμαστε από μικροί, ώστε να μην ακούμε και να μην εμπιστευόμαστε τα εσωτερικά μας σήματα - τις εσωτερικές μας αισθήσεις.

Τα παιδιά, αντίθετα, εκφράζουν πιο εύκολα αυτή τη σύνδεση. Λένε φράσεις όπως: «νιώθω σαν να υπάρχει ένα σκουληκάκι μέσα μου που δε μ’ αφήνει να ησυχάσω» ή «είναι σαν να έχω ένα άγριο ζώο που θέλει να δαγκώσει». Στη λαϊκή σοφία βρίσκουμε παρόμοιες εκφράσεις: «μου κόπηκαν τα γόνατα», «μου πρήστηκε το συκώτι», «μου έσφιξε το στομάχι». Όλα αυτά δείχνουν ότι το σώμα «μιλάει» για τις εμπειρίες μας με τρόπο άμεσο και συμβολικό.

Κατά τη διάρκεια αυτού του βήματος, εξαιτίας της αντί-εκπαίδευσης, μπορεί να εμφανιστούν αντιστάσεις: γνωστικές διεργασίες (σκέψεις) που προσπαθούν να εξηγήσουν ή να αναλύσουν το πρόβλημα, επικρίσεις προς τον εαυτό ή πολλές λεπτομέρειες που αποπροσανατολίζουν. Το ζητούμενο είναι το άτομο να τις αντιμετωπίσει με συμπόνια και αποδοχή, αντί να τις κρίνει ή να τις απορρίψει βίαια.

Εκφράσεις όπως «δε με βοηθά αυτή η σκέψη τώρα», «θα ασχοληθώ με αυτή τη σκέψη αργότερα, τώρα θέλω να δω τι μου λέει το σώμα» ή «δεν χρειάζεται να αποφασίσω κάτι τώρα, απλώς να αφουγκραστώ» μπορούν να είναι πολύ βοηθητικές.

Βήμα 3 & 4: Το σύμβολο και η αντήχηση

Εφόσον έχει αναδυθεί η βιωμένη αίσθηση, το εστιαζόμενο άτομο προσπαθεί να βρει ένα σύμβολο για να αποδώσει την ποιότητά της. Αυτό μπορεί να είναι μια λέξη, μια φράση ή μια εικόνα και έρχεται μέσα από το ίδιο το σώμα. Μπορεί να είναι μια περιγραφή όπως: «είναι κάτι μεγάλο και βαρύ», «είναι σαν να με τραβάνε προς τα κάτω», «ένας μαύρος καπνός» ή «σαν σακί που δε σηκώνεται».

Αφού βρεθεί το σύμβολο, το επόμενο βήμα είναι η αντήχηση, δηλαδή ένα καθρέφτισμα μεταξύ συμβόλου και βιωμένης αίσθησης. Όπως εξηγεί ο Gendlin (2006), σε αυτό το στάδιο γίνεται το τσεκάρισμα αν το σύμβολο ταιριάζει όντως με τη βιωμένη αίσθηση. Είναι μια διαδικασία κυρίως εσωτερική· σαν να δοκιμάζεις ένα ρούχο που ράβεται πάνω σου. Μπορεί κάτι να στενεύει, κάτι να μην ταιριάζει καλά και κάνεις όσες δοκιμές χρειάζεται μέχρι να το νιώσεις ακριβώς «ραμμένο στα μέτρα σου».

Συχνά μπορεί να πάρει λίγο χρόνο, με μια μπρος-πίσω διαδικασία, όπου γίνονται επιβεβαιώσεις, απορρίψεις ή αλλαγές στο σύμβολο. Για παράδειγμα, επαναλαμβάνοντας τη λέξη «βαρύ» τσεκάρω με το σώμα μου και τη βιωμένη αίσθηση αν ανταποκρίνεται. Εκεί μπορεί να έρθει η εσωτερική απάντηση: «δεν είναι βαρύ, είναι σκληρό» ή «δεν είναι ακριβώς καπνός, ίσως είναι περισσότερο ένα μαύρο σύννεφο».

Είναι σημαντικό αυτή η διαδικασία να γίνεται με ζωντανή την αίσθηση στο σώμα και να μη μετατρέπεται σε καθαρά γνωστική επεξεργασία.

Όταν υπάρξει η πλήρης ταύτιση συμβόλου και βιωμένης αίσθησης, το εστιαζόμενο άτομο φαίνεται να βιώνει μια ικανοποίηση ή και ανακούφιση, ακόμα κι αν η πληροφορία είναι δυσάρεστη με κάποιο τρόπο. Έχει νόημα να σταθεί ένα λεπτό ή και περισσότερο σε αυτό και να δώσει το χώρο να μείνει ως έχει.

Εδώ είναι το σημείο που κάποιες φορές η τέχνη μπορεί να δώσει ακόμα πιο καθαρή υπόσταση στη βιωμένη αίσθηση. Δημιουργώντας μια αναπαράσταση του συμβόλου με εικαστικά μέσα, πηλό, μουσική, λέξεις ή ακόμα και σωματικές στάσεις, η εμπειρία αποκτά υλική υπόσταση. Εάν συμβεί αυτό, το επόμενο βήμα μπορεί να γίνει έχοντας και την υλική αναπαράσταση κοντά μας.

Βήμα 5: Ο διάλογος

Αφού έχει βρεθεί το σύμβολο και έχει γίνει η αντήχηση, το επόμενο βήμα είναι ο διάλογος. Το άτομο μπορεί να αναρωτηθεί: «πώς είμαι εγώ με αυτό το σύννεφο εκεί;», «τι έχει μέσα του;» ή «αν μπορούσε να μιλήσει, τι θα έλεγε;».

Αυτές οι ανοιχτού τύπου ερωτήσεις —και οι απαντήσεις που έρχονται πάλι μέσα από το σώμα μας, και όχι διανοητικά— δίνουν πληροφορίες που μπορούν να φέρουν μια μικρότερη ή μεγαλύτερη εσωτερική μετακίνηση, το λεγόμενο felt shift -όπως το περιγράφει ο Gendlin, 2006.

Ο διάλογος μπορεί να αποτελέσει μια βαθιά συγκινητική εμπειρία, που ίσως οδηγήσει σε συνειδητοποιήσεις που εκπλήσσουν το εστιαζόμενο πρόσωπο. Για παράδειγμα, μέσα από μια τέτοια διαδικασία, ένα θεραπευόμενο άτομο που βίωνε έντονο άγχος και το σωματοποιούσε, βρίσκοντας τη βιωμένη αίσθηση, συμβολοποιώντας την και μπαίνοντας σε διάλογο μαζί της «άκουσε» το μήνυμα: «δεν αντέχω άλλο, χρειάζομαι ξεκούραση».

Χρειάζεται να τονίσουμε πως αυτή η διαδικασία μπορεί να είναι δύσκολη και ίσως συναισθηματικά επώδυνη κάποιες φορές. Κι αυτός είναι ακόμη ένας λόγος που είναι προτιμότερο να γίνεται με τη συνοδεία κάποιου κατάλληλα εκπαιδευμένου ατόμου. Το σύμβολο μπορεί να είναι τρομακτικό, όπως «μια μαύρη τρύπα που θέλει να μας ρουφήξει», ή αηδιαστικό, όπως «μια μάζα βρωμιάς».

Σε αυτές τις περιπτώσεις, το άτομο χρειάζεται να σταθεί τόσο κοντά, ώστε να αφουγκραστεί, αλλά και αρκετά μακριά, ώστε να νιώθει ασφάλεια. Από αυτή τη θέση, μπορεί με συμπονετική διάθεση και φιλική περιέργεια να συνομιλήσει με το σύμβολο, να του δώσει χώρο, να σταθεί μαζί του και να ακούσει το αίτημα ή την ανάγκη που εκφράζει.

Βήμα 6: Η αποδοχή

Στο τελευταίο στάδιο, το εστιαζόμενο άτομο καλείται να υποδεχτεί φιλικά ό,τι έχει αναδυθεί. Δεν χρειάζεται να συμφωνήσει, να το εξηγήσει ή να το αναλύσει. Δεν χρειάζεται καν να κάνει κάποια άμεση κίνηση σχετικά με την πληροφορία που πήρε, εάν φαίνεται πως δεν είναι εφικτή ή ρεαλιστική αυτή τη στιγμή. Το ζητούμενο είναι να μείνει μαζί της, με μια στάση αποδοχής, και να την κρατήσει ως μια πυξίδα, έναν οδηγό για την κατεύθυνση που φαίνεται να θέλει να ακολουθήσει η ζωή του.

Με αυτή τη στάση αποδοχής, ό,τι κι αν έρθει στη διαδικασία της εστίασης, δεν πρόκειται να μας κατακλύσει. Κρατάμε μια απόσταση από αυτό· δεν βρισκόμαστε μέσα του, αλλά δίπλα του ή κοντά του. Όπως εξηγεί ο Gendlin (2006), όποιο μήνυμα κι αν έρθει από το σώμα ή το σύμβολο της βιωμένης αίσθησης, εφόσον συνομιλούμε μαζί του, παύουμε να νιώθουμε ότι είμαστε εμείς οι ίδιοι το πρόβλημα, η δυσκολία ή η ανάγκη. Πρόκειται για την αποταύτιση που αναφέραμε και νωρίτερα.

Η στάση αποδοχής εμπεριέχει με έναν τρόπο και τις άλλες δύο βασικές συνθήκες: την αυθεντικότητα και την ενσυναίσθηση. Έτσι, είτε το άτομο μόνο του είτε με τη συνοδεία ενός εκπαιδευμένου συνοδού, από μια θέση ασφάλειας και εσωτερικής δύναμης, μπορεί να αφουγκραστεί, χωρίς απαραίτητα να απαιτείται κάτι περισσότερο.

Μοιάζει, θα λέγαμε, με έναν φιλικό και συμπονετικό ενήλικα με ξεκάθαρη αίσθηση του εσωτερικού του κέντρου, που ακούει το παράπονο, τον θυμό, τον φόβο, την επιθυμία ή όποια ανάγκη ενός παιδιού. Μπορεί να το ακούσει με ανοιχτά αυτιά και ανοιχτή καρδιά. Άλλες φορές ίσως να μπορεί να κάνει κάτι γι’ αυτό, άλλες όχι, κι άλλες μπορεί να μη χρειάζεται καθόλου. Το πιο σημαντικό είναι η ίδια η αίσθηση ότι το παιδί ακούστηκε πραγματικά — με αποδοχή, χωρίς επίκριση, με συμπόνια και με σεβασμό.

Αυτά είναι τα βήματα της διαδικασίας του focusing, χωρίς να είναι απαραίτητο να γίνονται πάντα με αυτή τη σειρά. Είναι κάτι που, μέσα από την εμπειρία, γίνεται περισσότερο αυθόρμητα — ή και όχι — ανάλογα με το πώς ταιριάζει στο κάθε άτομο.

Όσα χρειάζεται να προσέξουμε

Τα περισσότερα άτομα που έχουν βιωματική εμπειρία της διαδικασίας του focusing αναγνωρίζουν την αίσθηση ανακούφισης όταν βρεθεί το κατάλληλο σύμβολο για τη βιωμένη αίσθηση. Χρειάζεται, ωστόσο, να βλέπουμε το focusing ως μια πρόσκληση και ως μια πυξίδα συνάντησης του ατόμου με το σώμα και τον εαυτό του — και όχι ως μια στοχοπροσηλωμένη και άκαμπτη διαδικασία, με την έννοια ότι «πρέπει τώρα να βρούμε τη βιωμένη αίσθηση και πρέπει να δούμε τι έχει να μας πει».

Σε μια τέτοια περίπτωση, είναι πιθανό να αναδυθούν αντιστάσεις, ακόμα και σωματικές. Αυτό συμβαίνει συχνά σε άτομα που ήταν αναγκασμένα να υπακούουν σε οδηγίες και εντολές για μεγάλο διάστημα, ακόμη κι όταν δεν ήθελαν. Έτσι, μπορεί να έχουν αναπτύξει μια ιδιότυπη δυσανεξία σε οτιδήποτε έρχεται «απ’ έξω» ως εντολή και δεν προκύπτει αυθόρμητα από εσωτερική ανάγκη — ειδικά σε ό,τι αφορά την προσωπική τους διαδικασία ανάπτυξης.

Επιπλέον, στη διαδικασία καθοδήγησης χρειάζεται να αφήνουμε χώρο για ό,τι έρχεται αλλά και για ό,τι δεν έρχεται. Είναι σημαντικό να υπενθυμίζουμε συχνά ότι δεν υπάρχει σωστό και λάθος· ό,τι συμβαίνει τη συγκεκριμένη στιγμή είναι αυτό που το σώμα έχει ανάγκη. Και πάντα υπάρχει ένας καλός λόγος γι’ αυτό, ακόμη κι αν δεν είναι άμεσα αντιληπτός.

Με τον τρόπο αυτό, προστατεύουμε τη διαδικασία από το να ιδωθεί ως ένας στόχος προς κατάκτηση ή ως ένα ακόμη πεδίο εσωτερικής επίκρισης. Γιατί αν βιωθεί έτσι, το άτομο μπορεί να αισθανθεί ανεπαρκές, μη ικανό ή ακόμη και αποτυχημένο.

Χρησιμοποιώντας, συνεπώς, μια πιο ενημερωμένη ως προς το τραύμα γλώσσα, αυξάνουμε τις πιθανότητες το άτομο να αισθανθεί ασφάλεια και να συνδεθεί με το σώμα και τις εσωτερικές αισθήσεις του. Συχνά, τα άτομα μοιράζονται ότι κουβαλούν μαζί τους κάποιες από αυτές τις αισθήσεις, τις συνειδητοποιήσεις και τις εμπειρίες. Ακόμη περισσότερο όταν αυτές έχουν συμβολοποιηθεί σε κάτι χειροπιαστό — όπως μια ζωγραφιά, μια κατασκευή, ένα πήλινο αντικείμενο, ένα ποίημα ή μια μελωδία.

Είναι καθοριστικής σημασίας, σε όλη τη διαδικασία, η στάση της διευκολύντριας. Χρειάζεται να δημιουργηθεί αίσθημα ασφάλειας και εμπιστοσύνης, ώστε το σώμα να νιώσει αρκετά άνετα και να ανοίξει σε μια τέτοια εμπειρία.

Η αυθεντικότητα, η ενσυναίσθηση και η αποδοχή αποτελούν αναγκαίες συνθήκες, για να γίνει το focusing μια βαθιά βιωμένη εμπειρία και όχι απλώς ένα γνωστικό τέχνασμα. Όταν το άτομο αισθάνεται ότι συναντάται με γνησιότητα, χωρίς επίκριση και με ειλικρινές ενδιαφέρον, τότε το σώμα και ο εσωτερικός του κόσμος επιτρέπουν να αναδυθεί αυτό που χρειάζεται.

Κάτι προσωπικό

Μια από τις προσωπικές μου εμπειρίες με το focusing, που ακόμη κουβαλώ μαζί μου, θα ήθελα να μοιραστώ εδώ.

Σε μια συνεδρία όπου ήμουν εγώ η εστιαζόμενη, αναδύθηκε η εικόνα ενός πολύ ξερού κομματιού γης, σαν αυτά που έχουν δημιουργήσει ρωγμές από την πολλή ξηρασία. Σε αυτή την εικόνα ερχόταν νερό από έναν κουβά για να ποτίσει. Ωστόσο, το έδαφος ήταν τόσο ξερό που το νερό δεν μπορούσε να απορροφηθεί και απλώς έρεε και χανόταν.

Αυτή η εικόνα, μαζί με τον εσωτερικό διάλογο που ακολούθησε, αποτύπωνε το πώς βίωνα μια σημαντική μου σχέση εκείνο τον καιρό. Έδειχνε πώς ένιωθα, αλλά και πώς οι προσπάθειες που γίνονταν - το νερό που έπεφτε - δεν αρκούσαν.

Η αποτύπωση αυτή και η συνειδητοποίηση που έφερε αποτέλεσαν την αφετηρία για αρκετές αλλαγές που ακολούθησαν στη ζωή μου. Όχι σαν μια άμεση απάντηση, αλλά σαν το επακόλουθο μιας ροής, η οποία χρειαζόταν αυτή την εικόνα για να ξεμπλοκάρει.

Το comPASSION is sexy είναι ένα διακρατικό πρόγραμμα Erasmus+ που υλοποιείται από τoυς οργανισμούς Les Philentropes (Γαλλία) και Ολότητες AMKE (Ελλάδα). Εστιάζει στην προώθηση της αυτοσυμπόνιας, της ψυχικής ευεξίας και της κοινωνικής σύνδεσης, μέσα από βιωματικά εργαστήρια, μη τυπική εκπαίδευση και δημιουργικά εργαλεία. Το έργο αναπτύσσει ένα κοινό μεθοδολογικό πλαίσιο βασισμένο στη συμπόνια, εμπλουτισμένο με στοιχεία από την ψυχολογία, την τέχνη και την εκπαιδευτική πράξη, και παράγει ανοιχτούς ψηφιακούς πόρους για νέους, επαγγελματίες και κοινότητες σε ευάλωτες κοινωνικές συνθήκες.

Σε αυτό το πλαίσιο, το focusing λειτουργεί ως πολύτιμος σύμμαχος. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι πάνω απ’ όλα μια πράξη καλοσύνης προς τον εαυτό: μια διαδικασία όπου ο σεβασμός, η εμπιστοσύνη και η αυτοσυμπόνια συναντιούνται. Στο πρόγραμμα, τα βήματα του focusing αξιοποιούνται σε βιωματικές ασκήσεις με στόχο την καλλιέργεια της αυτοσυμπόνιας, την ενδυνάμωση της εσωτερικής ακρόασης και την αποδοχή όσων αναδύονται.

Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι οι δύο προσεγγίσεις - το focusing και το comPASSION is sexy - μοιράζονται έναν κοινό πυρήνα θέασης του ατόμου και της ψυχικής υγείας: απορρίπτουν την κριτική ως εμπόδιο, προάγουν τον σεβασμό και επιστρέφουν τη δύναμη στο ίδιο το άτομο. Ακόμη και μόνο η στάση της περιέργειας, της αποδοχής και της συμπόνιας είναι αρκετή για να φέρει αλλαγές στον τρόπο που βιώνουμε τον εαυτό και τη ζωή μας.

Εν κατακλείδι

Αυτό που ίσως είναι το μεγαλύτερο κέρδος από τη διαδικασία του focusing είναι η εξοικείωση με την εσωτερική μας πυξίδα. Το να μάθουμε να στρεφόμαστε προς τα μέσα, να αφουγκραζόμαστε το σώμα μας και να αναγνωρίζουμε τα μηνύματα που αυτό φέρει, μας προσφέρει μια αίσθηση κατεύθυνσης που δεν αποπροσανατολίζει ποτέ.

Αυτή η «πυξίδα» μπορεί να μας δώσει πληροφορίες για το αν θέλουμε να είμαστε κοντά σε κάποιον ή όχι, αν θέλουμε να βρισκόμαστε κάπου ή αν κάτι μάς λείπει. Δείχνοντας εμπιστοσύνη σε αυτή την πληροφορία, αποκτούμε μια κατεύθυνση να κοιτάμε. Και χωρίς βιασύνη, μπορούμε να κάνουμε τα βήματα που κάθε φορά είμαστε έτοιμοι να υποστηρίξουμε.

Το focusing, ειδικά όταν συνδέεται με προσεγγίσεις όπως το πρόγραμμα comPASSION is sexy, μας θυμίζει ότι η ψυχική ευεξία δεν είναι υπόθεση επίδοσης ή «σωστής απάντησης». Είναι υπόθεση παρουσίας, αποδοχής και καλοσύνης προς τον εαυτό. Και αυτή η στάση μπορεί να γίνει το θεμέλιο μιας πιο αυθεντικής και ουσιαστικής σχέσης με τον εαυτό μας και με τους άλλους.

Το παρόν άρθρο δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του έργου Erasmus+ KA210-YOU μικρής κλίμακας «comPASSION is sexy» (κωδικός έργου: 2024-3-FR02-KA210-YOU-000295806), το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το έργο αποτελεί συνεργασία των οργανισμών **Les Philentropes (**Γαλλία) και Ολότητες (Ελλάδα) και εστιάζει σε προσεγγίσεις βασισμένες στην καλλιέργεια της συμπόνιας, με στόχο την ενδυνάμωση, την ένταξη και την ευημερία των νέων.

Η χρηματοδότηση προέρχεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται στο άρθρο ανήκουν αποκλειστικά στον/στη συγγραφέα και δεν αντανακλούν κατ’ ανάγκη τις θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του European Education and Culture Executive Agency (EACEA). Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η αρμόδια αρχή δεν φέρουν καμία ευθύνη για το περιεχόμενό του.

Περαιτέρω ανάγνωση (Further Reading)

Το θεμελιώδες έργο του Eugene Gendlin, στο οποίο παρουσιάζεται αναλυτικά η θεωρία και η διαδικασία του Focusing, καθώς και οι βασικές έννοιες της βιωμένης αίσθησης (felt sense) και της εσωτερικής μετακίνησης (felt shift).
Ένα σύγχρονο και ιδιαίτερα κατανοητό εγχειρίδιο που γεφυρώνει τη θεωρία με την πρακτική εφαρμογή του Focusing, με έμφαση στην εμπειρική διαδικασία και την εσωτερική στάση του ατόμου.

Προαιρετικά (για περαιτέρω εμβάθυνση)

Εστιάζει στη βιωματική και αυτοκαθοδηγούμενη εφαρμογή του Focusing στην καθημερινή ζωή.
Ο επίσημος διεθνής φορέας του Focusing, με εκπαιδευτικό υλικό, άρθρα και πληροφορίες για την εκπαίδευση και την έρευνα στον χώρο.