Εξουθένωση, Συμπόνια, Ενθουσιασμός

Η τέχνη του να αποτυγχάνεις και κάπως να συνεχίζεις

Μια βιωματική εξερεύνηση του τι συμβαίνει όταν το πάθος σε εξαντλεί
και η συμπόνια παρεμβαίνει.

Αναστασία Priyamvada Χαριτίδου

Όταν η Τελειομανία Οδηγεί στην Εξουθένωση

Ήμουν τραγική στην αυτοσυμπόνια. Όχι απλώς κακή – τραγική. Το είδος της τραγικότητας που θα έκανε έναν θεραπευτή να αναρωτηθεί σοβαρά τι συμβαίνει, να σηκώσει φρύδι ή ίσως και τα δύο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, είμαι σχεδόν σίγουρη ότι έκλειναν ραντεβού με τον δικό τους θεραπευτή αμέσως μετά τη δική μας συνεδρία!

Το είδος της τραγικότητας που έκανε άλλους ανθρώπους, που πάλευαν με τα δικά τους θέματα, να νιώθουν κάπως ανακουφισμένοι σε σύγκριση με τον δικό μου υπερβολικό, δραματικό τρόπο να αποτυγχάνω στην αυτοσυμπόνια. Ξέρεις, το να είμαι καλή και κατανοητική προς τον εαυτό μου όταν αποτύγχανα ή υπέφερα δεν ήταν καν στον ορίζοντα – ούτε στο ελάχιστο.

Ένιωθα εντελώς μόνη μέσα στην ταλαιπωρία μου. Και υπέφερα με έναν βαθύ, έντονο και κάπως κωμικό τρόπο – τόσο, που οι άνθρωποι έβρισκαν νέες προοπτικές στο δικό τους δράμα παρακολουθώντας το δικό μου.

Ήμουν τόσο έντονα τραγική, που έκανε κάποιους φίλους διαρκώς να ανησυχούν, και άλλους να αποστασιοποιούνται – σχεδόν απαθείς – απέναντι στον δραματικά «παθιασμένο» τρόπο ύπαρξής μου. Όχι μόνο με την έννοια της υπερβολής ή της θεατρικότητας, αλλά και με την ετυμολογική έννοια του πάθους, από το πάσχειν: το να νιώθω ότι μου συμβαίνουν τα πράγματα και εγώ να τα βιώνω βαθιά και ολοκληρωτικά.

Για χρόνια, μπέρδευα την τελειομανία με την αρετή, και τη συναισθηματική και σωματική ξεκούραση και φροντίδα με την αδυναμία. Αντίθετα όμως, η επαγγελματική και συναισθηματική υπερφόρτωση; Αυτό ήταν παράσημο τιμής!
Πίστευα ότι η σκληρότητα θα με έκανε πιο δυνατή. Δεν το έκανε. Με έκανε απλώς κουρασμένη. Πραγματικά πολύ κουρασμένη – κλινικά εξουθενωμένη.

Εσωτερικό Χάος και Αυτοτιμωρητικές Πρακτικές

Τελικά, το ότι δεν ήμουν καλή στην αυτοσυμπόνια στάθηκε η αρχή ενός μακρού, χαοτικού και απροσδόκητα ενθουσιώδους ταξιδιού. Ενός ταξιδιού που με πήγε από το burnout στη συμπόνια και ξανά πίσω στην εξουθένωση, με μια διαρκή, εξελισσόμενη αναζήτηση να είμαι χρήσιμη και να προσφέρω στον κόσμο, ενώ ταυτόχρονα επαναδιαπραγματευόμουν συνεχώς τι σημαίνει να είμαι εγώ, πιο ολόκληρη και πιο αυθεντική.

Μεγαλώνοντας, μου έλεγαν συχνά ότι φερόμουν και ζούσα σαν να χτυπούσα το κεφάλι μου στον τοίχο, περιμένοντας ο τοίχος να σπάσει πριν από το κεφάλι μου. Έτσι έντονα και επίμονα βίωνα τη ζωή.

Κάποια στιγμή, κατά τη διάρκεια της κλιμάκωσης του πρώτου μου burnout, με τη δραματική μου κλίση, τόσο στον τρόπο που βίωνα τη ζωή όσο και στο τότε επάγγελμά μου – ήμουν ηθοποιός–, η πρακτική αυτοκατευνασμού μου ή αυτοτιμωρίας, καθώς η αυτοτιμωρία λειτουργούσε τότε ως μία μορφή αυτοκαθησυχασμού, περιλάμβανε το να χτυπάω ελαφρά το κεφάλι μου σε ξύλινες επιφάνειες, όταν ήμουν υπερβολικά πνιγμένη ή απογοητευμένη (από το ότι ένιωθα είτε πάρα πολλά είτε ποτέ αρκετά, από ότι –εγώ– ένιωθα είτε υπερβολική είτε ποτέ αρκετή).

Δεν ήταν ακριβώς αυτοτραυματισμός. Ήμουν απλώς κατακλυσμένη, μπερδεμένη και προσπαθούσα να καταλάβω έναν κόσμο που δεν φαινόταν να χωρά τον τρόπο που ένιωθα. Χρειαζόμουν μια διέξοδο για όλη αυτή την ενέργεια που υπερχείλιζε. Εκείνη την περίοδο ήταν ξύλινες πόρτες, έπιπλα, τοίχοι ασανσέρ. Τίποτα ακραίο και ποτέ μπροστά σε άλλους. Μόνο μια σωματική έκφραση του αδιεξόδου προς το οποίο ένιωθα ότι κυριολεκτικά έπεφτα με το κεφάλι.

Αυτή η συνήθεια υποχώρησε όταν αποδέχθηκα ότι, συνήθως, τα κεφάλια σπάνε πριν από τους τοίχους. Και ότι χρειαζόμουν ακόμη το δικό μου για να μπορέσω να έχω θετικό αντίκτυπο στον κόσμο.

Βρίσκοντας ένα Πνευματικό Καταφύγιο στην Άλλη Άκρη του Κόσμου

Έτσι, έφυγα και εργάστηκα εθελοντικά σε ένα πρόγραμμα διάρκειας ενός έτους στα Κανάρια Νησιά, στη μέση του Ατλαντικού Ωκεανού.

Εκεί, να ήταν άραγε συγχρονικότητα; βρέθηκα να συμμετέχω σε βιωματικές πρακτικές επηρεασμένες από τις παραδόσεις των Γκουάντσε, των αυτόχθονων κατοίκων των Καναρίων Νήσων, καθώς και από διδασκαλίες ιθαγενών λαών της Βόρειας Αμερικής. Ένιωσα μια βαθιά χαρά και έναν σχεδόν ιερό σεβασμό απέναντι σε ολόκληρη τη ζωή, τα στοιχεία της φύσης, τις επτά κατευθύνσεις, τα ζώα, τα φυτά, την κοινότητα. Και μαζί με όλα αυτά, ένιωσα και φόβο. Έναν βαθύ φόβο.

Πώς παραμένεις συνδεδεμένος με οτιδήποτε ιερό, όταν ο κόσμος γύρω σου μοιάζει βυθισμένος στην αποσύνδεση;

Η Συνάντηση με την Άμμα και οι Πρώτες Πράξεις Αυτοσυμπόνιας

Ύστερα, είτε από ακόμη μία παρόρμηση είτε από κάποια μορφή καθοδήγησης, ακολούθησα μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που με οδήγησε στην Ιταλία, για να συναντήσω μια μικρόσωμη Ινδή γυναίκα ντυμένη με λευκό σάρι, την οποία οι άνθρωποι γύρω της αποκαλούσαν τρυφερά Άμμα. Δεν είχα κάνει καμία έρευνα. Είχα απλώς ακούσει πράγματα του τύπου: «είναι καλή… βοηθά πολύ κόσμο… μεγάλη ανθρωπίστρια».

Σκέφτηκα ότι ίσως ήταν θεραπεύτρια. Ή δασκάλα διαλογισμού. Ή γκουρού. Ειλικρινά, τότε δεν ήμουν καν ιδιαίτερα εξοικειωμένη με τον όρο «γκουρού».

Τέλος πάντων, πήγα. Και πολύ σύντομα βρέθηκα, ανάμεσα σε χιλιάδες ανθρώπους, κατακλυσμένη από εσωτερικό χάος:

«Τι κάνεις εδώ;»
«Ποια είναι αυτή η γυναίκα;»
«Τι είναι όλο αυτό;»

Και κάπου μέσα σε αυτή τη δίνη, μια μικρή εσωτερική φωνή ψιθύρισε: «Σσσς…»

Συνέβη ξανά και ξανά. Οι ερωτήσεις αναδύονταν, μόνο για να συναντήσουν ένα ακόμη «Σσσς…».
Έγινε μοτίβο.

Και με έναν παράξενο τρόπο, αυτό το απλό «Σσσς» έγινε μία από τις πρώτες πράξεις συμπόνιας προς τον υπεραναλυτικό νου μου, ακόμη κι αν, τις περισσότερες φορές, το μυαλό μου επαναστατούσε εξοργισμένα απέναντί του.

Αναγνωρίζοντας ότι η Συμπόνια Ήταν Ήδη Εκεί

Κοιτάζοντας πίσω, συνειδητοποίησα ότι η συμπόνια είχε ήδη κάνει την εμφάνισή της. Υπήρχε μια μορφή αυτοσυμπόνιας – αθόρυβη, σχεδόν ανεπαίσθητη – ακόμη και κατά τη διάρκεια της περίεργης φάσης μου με το χτύπημα του κεφαλιού στα έπιπλα.

Υπήρχε πάντα κάτι αυτοπροστατευτικό στον τρόπο που διάλεγα πιο μαλακές επιφάνειες, στο ότι απέφευγα να κάνω πραγματικά κακό στον εαυτό μου και στο ότι δεν άφησα ποτέ αυτή τη συνήθεια να γίνει μόνιμη. Δεν γνώριζα ακόμη τον όρο, αλλά ακόμη και τότε υπήρχε ένα λεπτό νήμα αυτοσυμπόνιας να διατρέχει το χάος. Μια αδέξια, άρρητη φροντίδα για τον παρόντα και τον μελλοντικό μου εαυτό.

Χρειάστηκε πολύς χρόνος – και μια σειρά από απρόσμενες τροπές – για να μάθω πώς να βαδίζω σε ένα διαφορετικό μονοπάτι, με περισσότερη επίγνωση και εμπιστοσύνη.

Υπήρχε σύγχυση, δράμα και απογοήτευση.

Όπως συνειδητοποίησα, παρά τις συνεχείς αντιρρήσεις του μυαλού μου, εκείνη η λευκοντυμένη Ινδή δασκάλα είχε έναν τρόπο να απαλύνει ακόμα και τον συναισθηματικό πόνο.

Και υπήρξαν πολλές δοκιμές και λάθη.

Για πρώτη φορά συνάντησα τη συμπόνια ως συνειδητή πνευματική αρχή μέσα από την Άμμα.

Όταν η Επιστήμη Συναντά την Πνευματικότητα: Η Διατριβή μου για τη Συμπόνια

Κάπου ανάμεσα σε όλη αυτή την επαναλαμβανόμενη ταλαιπωρία και στα μαθήματα που έφερνε μαζί της, έκανα αυτό που φαινόταν «λογικό» για εμένα – μια εξουθενωμένη υπεραναλύτρια που ανάρρωνε από το burnout: ξεκίνησα ένα μεταπτυχιακό και έγραψα μια διατριβή.

Εκείνη την περίοδο δεν είχα ακόμη δώσει όνομα στην εξουθένωσή μου. Στην πραγματικότητα, τον όρο burnout τον συνάντησα για πρώτη φορά μέσα από αυτές τις σπουδές. Και το «να κάνω» ήταν ένας από τους ελάχιστους τρόπους που ήξερα μέχρι τότε για να υπάρχω.

Καθώς ερευνούσα, ήρθα σε επαφή με πολλές θεωρίες και έννοιες. Εκείνη όμως με την οποία ήμουν λιγότερο εξοικειωμένη ήταν και αυτή που με καλούσε πιο έντονα: η αυτοσυμπόνια.

Και έτσι, γεννήθηκε μια διατριβή για την κίνηση και τη συμπόνια, μέσα από την απρόθυμη επίγνωση ότι ήμουν ακόμη πραγματικά – και θεαματικά – κακή σε αυτήν.

Η Ανάδυση ενός Νέου Εσωτερικού Διαλόγου

Και σιγά σιγά, άρχισε να διαμορφώνεται ένα νέο είδος εσωτερικής συνομιλίας.

Δεν ήταν κάποια μεγαλειώδης αλλαγή, ούτε άλλαξε τη ζωή μου από τη μια μέρα στην άλλη. Ήταν όμως διαφορετική. Πιο ήπια. Ίσως με ευγενική περίεργεια.

Μαζί της εμφανίστηκαν και η πίστη, η εμπιστοσύνη και η αυτοπεποίθηση – αλλά όχι με τον τρόπο που τις φανταζόμουν παλιότερα.
Όχι ως πίστη σε εξωτερικούς σωτήρες, αλλά στον ίδιο τον εαυτό. Στην ικανότητά μας να μαθαίνουμε, να μαλακώνουμε, να σηκωνόμαστε ξανά και να είμαστε σε αυτό μαζί – μέσα στην κοινή μας ανθρώπινη εμπειρία.

Η αυτοσυμπόνια, η αυτοπεποίθηση και η αυτοαγάπη, όταν ριζώνουν στην κατανόηση ότι είμαστε μέρος ενός μεγαλύτερου όλου, ότι το ατομικό ανήκει στο συλλογικό, μπορούν να αντηχήσουν προς τα έξω ως συμπόνια, ενδυνάμωση και αγάπη για τον κόσμο.

Αποδομώντας τα Εσωτερικά Τείχη: τις Κληρονομημένες Πεποιθήσεις

Πώς θα μπορούσα να μιλήσω για συμπόνια προς τον εαυτό μου ή προς τους άλλους, χωρίς να εξετάσω πρώτα τα εσωτερικά τείχη που είχα χτίσει;
Ποιες σκέψεις ήταν πραγματικά δικές μου;
Ποιες πεποιθήσεις είχα κληρονομήσει – για την αξία, τον αγώνα, την αγάπη, την επιτυχία;
Τι μου είχε διδαχθεί και τι είχα απορροφήσει σιωπηλά μέσα από την οικογένεια, την κοινωνία και την εκπαίδευση;

Ένα αίσθημα ανημποριάς απέναντι στο μίσος και στην κακία – τόσο προς τα μέσα όσο και προς τα έξω – είχε σχεδόν παγιωθεί.
Και έτσι ξεκίνησε η εργασία: να ξεμάθω αυτά τα μοτίβα από το μόνο μέρος στο οποίο μπορούσα πραγματικά να παρέμβω – το δικό μου μυαλό. Η επιστήμη βοήθησε. Έδωσε στο σκεπτικιστικό μυαλό μου κάτι να πιαστεί – μια καραμέλα, μια μικρή καθησύχαση.

Από τις Ολιστικές Ενσώματες Πρακτικές στη Δημιουργική Κίνηση

Καθώς εμβάθυνα στην έρευνά μου, ιδιαίτερα στη θετική ψυχολογία και στις σωματοκεντρικές προσεγγίσεις, άρχισα να εξερευνώ τα θεωρητικά πλαίσια πίσω από μεθόδους που με είχαν ελκύσει εδώ και χρόνια – και τις οποίες εφάρμοζα και καθοδηγούσα σε διαφορετικά πλαίσια.

Σταδιακά άρχισα να διαμορφώνω τη δική μου προσέγγιση, την οποία τότε ονόμασα Ολιστική και Συνθετική Εμψύχωση και Ενσωμάτωση αντλώντας από τις διαφορετικές παραδόσεις μέσα στις οποίες είχα ήδη μαθητεύσει.

Αυτό που διαμορφωνόταν στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών παρεμβάσεων της έρευνας μου είχε πολλές ομοιότητες με αυτό που είναι γνωστό ως Δημιουργική Κίνηση – μια σωματοκεντρική μέθοδο ενταγμένη στο ευρύτερο πεδίο των πρακτικών κίνησης.

Αυτή η αμφίδρομη σχέση ανάμεσα στη θεωρία και την εμπειρία έδωσε στον νου μου ένα πλαίσιο για να κατανοήσει όσα το σώμα μου διερευνούσε εδώ και χρόνια· και ταυτόχρονα έδωσε στο σώμα μου τον χώρο να αποκαλύψει όσα ο νους προσπαθούσε να συλλάβει.

Η Συμπόνια ως Αρχή: Μια Πυξίδα για την Καθημερινή Ζωή

Αυτό που ανακάλυψα – με απλούς όρους – και που με βοήθησε να συνειδητοποιήσω κάτι ουσιαστικό, είναι ότι η συμπόνια δεν είναι απλώς μια ποιότητα, ένα συναίσθημα μια ικανότητα. Είναι μια αξία. Μια πυξίδα για την καθημερινή ζωή.

Ερευνώντας τη, εξασκώντας τη και βιώνοντάς τη στον χρόνο, άρχισα να αντιλαμβάνομαι τη συμπόνια ως τον μόνο βιώσιμο δρόμο για τις σύγχρονες κοινωνίες – μια αρχή που, με έναν τρόπο, περικλείει όλες τις άλλες.

Παρότι συχνά συνδέεται με τον Βουδισμό – και πράγματι αντλεί άμεσα από τις πρακτικές του – η συμπόνια αποτελεί ένα κοινό νήμα που διατρέχει πνευματικές και ηθικές παραδόσεις σε όλη την ανθρώπινη ιστορία.

Οι Τρεις Πυλώνες της Αυτοσυμπόνιας σύμφωνα με την Επιστήμη: Από τη Θεωρία στην Πράξη

Η Kristin Neff και οι Τρεις Πυλώνες της Αυτοσυμπόνιας

Η Kristin Neff, πρωτοπόρος ερευνήτρια της αυτοσυμπόνιας στο πλαίσιο της θετικής ψυχολογίας, έφερε αυτόν τον όρο στο πεδίο της δυτικής επιστημονικής έρευνας, βαθιά επηρεασμένη και από τις δικές της βιωματικές και βουδιστικές πρακτικές.

Το έργο της μου έδωσε δομή.
Όρισε την αυτοσυμπόνια ως ένα σύνολο τριών βασικών συστατικών:

την Ενσυνειδητότητα (mindfulness) αντί της υπερ-ταύτισης
την καλοσύνη προς τον εαυτό (self-kindness) αντί της αυτοκριτικής
την κοινή ανθρώπινη εμπειρία (common humanity) αντί της απομόνωσης

Και δεν είναι άραγε αυτό ακριβώς που οι πνευματικές διδασκαλίες ψιθυρίζουν εδώ και αιώνες;

«Κάνε ένα βήμα πίσω και παρατήρησε τις σκέψεις σου. Το πρόβλημα ξεκινά όταν ταυτίζεσαι μαζί τους.»

Τι είναι λοιπόν αυτό που συμβαίνει όταν αναγνωρίζουμε ένα επώδυνο συναίσθημα ή μια σκέψη, χωρίς να το κάνουμε ταυτότητα, αλλά και χωρίς να το αρνηθούμε ή να το καταπιέσουμε;
Αυτό είναι η ενσυνειδητότητα αντί για υπερ-ταύτιση.

Όταν στρεφόμαστε προς τον πόνο μας – όχι για να τιμωρήσουμε τον εαυτό μας, αλλά για να τον συναντήσουμε με τρυφερότητα – αυτό είναι καλοσύνη προς τον εαυτό, αντί για αυτοκριτική.

Και όταν αναγνωρίζουμε ότι ο πόνος, η αποτυχία και η δυσκολία δεν είναι προσωπικό ελάττωμα, αλλά μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας, τότε αγγίζουμε την κοινή ανθρώπινη εμπειρία.

Τα Επιστημονικά Τεκμηριωμένα Οφέλη της Αυτοσυμπόνιας

Η έρευνα δείχνει ότι η αυτοσυμπόνια είναι ταυτόχρονα έμφυτη και καλλιεργήσιμη.

Συνδέεται με ενίσχυση της συναισθηματικής και σωματικής ευεξίας, της ανθεκτικότητας, των σχέσεων, της μάθησης, της εσωτερικής παρακίνησης, της σοφίας και της ευγνωμοσύνης.

Παράλληλα, συνδέεται με τη μείωση της ντροπής, του άγχους, του στρες, της κατάθλιψης, της αυτοκριτικής και της απομόνωσης.

Εν ολίγοις:
είναι εξαιρετικά αυτοσυμπονετικό να είσαι αυτοσυμπονετική – και είναι και βιώσιμο.

Και, επιπλέον, είναι και πρακτικό.
Ειδικά αν, όπως εγώ, έχεις δοκιμάσει σχεδόν όλες τις άλλες επιλογές – την κριτική, την τελειομανία, την εξουθένωση – και καμία τους δεν λειτούργησε ιδιαίτερα καλά.

«Μην Χάσεις τον Ενθουσιασμό σου»: Η Φράση που Άλλαξε τα Πάντα

Αυτή είναι μια μακρά, μακρά διαδικασία.

Θυμάμαι, χρόνια πριν, μία από τις πολλές στιγμές πνευματικής απογοήτευσης και υπαρξιακής αγωνίας, όταν έθεσα μια ερώτηση, σχεδόν από απελπισία:

Πού να εστιάσω την ενέργειά μου;
Ποια από όλες αυτές τις πρακτικές είναι το κλειδί;
Και το κλειδί για τι, ακριβώς; Για την ευτυχία; Την ηρεμία; Το νόημα;

Η απάντηση ήρθε καθαρή, ενοχλητική και απογοητευτικά αντιδραματική:

«Συνέχισε να κάνεις αυτό που κάνεις. Απλώς μην χάσεις τον ενθουσιασμό σου.»

Ακουγόταν σαν ένα από εκείνα τα αόριστα πνευματικά σλόγκαν που είχα ακούσει εκατό φορές – «Δεν υπάρχει δρόμος προς την ευτυχία, η ευτυχία είναι ο δρόμος». Έτσι, στην αρχή, δεν το εκτίμησα. Καθόλου. Μπερδεύτηκα. Εκνευρίστηκα. Ειλικρινά, ένιωσα και λίγο προσβεβλημένη.

Αλλά πολύ αργότερα – θυμήθηκα.

Ενθουσιασμός: εν θεώ

Η λέξη ενθουσιασμός αρχικά σήμαινε «μέσα στον θεό» ή «κατεχόμενος από κάτι θεϊκό». Όχι τον Θεό με θρησκευτική έννοια, αλλά τη θεική σπίθα. Το κάτι-μεγαλύτερο-από-το-εγώ

Στην αρχαία Ελλάδα, ο όρος χρησιμοποιούνταν για να περιγράψει ποιητές, χορευτές, καταστάσεις έκστασης – ανθρώπους που κινούνταν από μια δημιουργική δύναμη τόσο ισχυρή, που έμοιαζε σαν επίσκεψη από το θείο.

Αυτού του είδους η έμπνευση – η ώθηση που σε κινεί όχι επειδή «πρέπει», αλλλά επειδή δεν μπορείς να κάνεις αλλιώς– ίσως είναι η πιο ριζοσπαστική μορφή αυτοσυμπόνιας που γνωρίζω.

Ίσως αυτό να ήταν τελικά το νόημα.

Συνέχισε να κάνεις αυτό που κάνεις. Κάν’ το με παρουσία. Κάν’ το με ενθουσιασμό.

Και έτσι συνέχισα.
Κάπως.
Πότε -πότε.
Με διαλείμματα. (Θυμάστε εμένα και το δράμα.)

Όμως, σιγά σιγά, κατάφερα να εκφράσω όλη αυτή την ενέργεια που ξεχείλιζε ως ενθουσιασμό αντί για δράμα

Ίσως αυτή να ήταν η πηγή εξαρχής. Ίσως απλώς διοχετευόταν με λάθος τρόπο – ή μέσα από τη λάθος ιστορία.

Και έτσι, με αυτή τη «μικρή» αποστολή που μου ανατέθηκε, δεσμεύτηκα να συνεχίσω το ταξίδι μου στα βάθη της συμπόνιας – εσωτερικής και εξωτερικής, τρυφερής και δυναμικής.

Στην καλοσύνη.
Στην αγάπη.
Στο να κάνω ό,τι μπορώ.
Στο να θυμάμαι να το κάνω με ενθουσιασμό.
Και στο να εμπνέω, όσο μπορώ, και άλλους στην πορεία.

Μέσα από στροφές και σπείρες, χαρά και burnout, διατριβές και θέατρο – και πολλές απορρίψεις (ή, όπως θα τις αποκαλούσε ένας πιο συμπονετικός ή αισιόδοξος εαυτός, επανακατευθύνσεις) – υπήρξαν ερευνητικά προγράμματα και εργαστήρια. Υπήρξε η δημιουργία ασφαλούς χώρου (space-holding), η εξερεύνηση και οι βαθιές βουτιές σε νέα εδάφη. Και υπήρχε επίσης ένα βουνό από γραφειοκρατία και διοικητικά καθήκοντα, όλα στο όνομα της εξασφάλισης χρηματοδότησης για να προσφέρω αυτό που βαθιά θέλω: δωρεάν, σε όποιον μπορεί να ωφεληθεί – και να προσφέρω στον εαυτό μου την ευκαιρία να βρίσκεται σε ένα από τα αγαπημένα μου μέρη στον κόσμο: Ένας κύκλος ανθρώπων, κατά προτίμηση στη φύση, αλλά διαφορετικά οπουδήποτε μπορούμε συλλογικά να γίνουμε μάρτυρες και να εξερευνήσουμε την πολύ ανθρώπινη φύση μας εν δράσει, και να προσφέρουμε ο ένας στον άλλον το σπάνιο δώρο της πλήρους προσοχής.

comPASSION is sexy: Όταν η Συμπόνια Γίνεται Κοινωνική Πράξη

Όλα αυτά, με έναν τρόπο, με οδήγησαν εδώ.
Σε αυτή τη στιγμή.
Σε αυτό το κείμενο.

Μετά από ένα θυελλώδες επαγγελματικό ρομάντζο με προγράμματα Erasmus+, αυτό το κείμενο γεννιέται μέσα σε ένα που είναι ιδιαίτερα κοντά στην καρδιά μου: το “comPASSION is sexy”

Τι είναι αυτό; Χαίρομαι που ρωτάς.

Πρόκειται για μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία, συγχρηματοδοτούμενη από την Ευρωπαϊκή Ένωση, που συνδημιουργήθηκε από τις Ολότητες στην Ελλάδα και τους Les Philentropes στη Γαλλία. Το έργο αναπτύσσει μια μεθοδολογία βασισμένη στη συμπόνια, η οποία συνδυάζει πρακτικές σώματος–νου, τη θετική ψυχολογία και τις τέχνες.

Υλοποιούμε εργαστήρια στην Ελλάδα και τη Γαλλία, κυρίως με άτομα από ευάλωτες ή λιγότερο εξυπηρετούμενες κοινότητες. Παράλληλα, δημιουργούμε ψηφιακό υλικό – άρθρα, podcast και βίντεο – στα ελληνικά, αγγλικά και γαλλικά, ώστε αυτές οι ιδέες και πρακτικές να είναι προσβάσιμες σε περισσότερους ανθρώπους.

Ακόμη κι αν δεν αναδεικνύω πάντα τη «σεξiness» της συμπόνιας στα εργαστήρια, ο τίτλος λειτουργεί ως μια παιχνιδιάρικη πρόσκληση: μια προσπάθεια να επαναδιεκδικήσουμε τη συμπόνια ως κάτι ζωντανό, πολύτιμο και – ναι – ελκυστικό για τις επόμενες γενιές.

Η Λεπτή Ισορροπία: Συμπόνια και Ενθουσιασμός

Έχοντας βιώσει την εξουθένωση από πολύ κοντά (και περισσότερες από μία φορές), επιτρέψέ μου να μοιραστώ μια προσωπική υπενθύμιση:

Ο ενθουσιασμός χωρίς (αυτο)συμπόνια μπορεί να μετατραπεί σε υπερεπέκταση, συναισθηματική εξάντληση ή σε μια ελαφρώς διογκωμένη αίσθηση σκοπού που τελικά αδειάζει. Μπορεί να φαίνεται λαμπερός απ’ έξω, αλλά δεν είναι βιώσιμος.

Η (αυτο)συμπόνια χωρίς ενθουσιασμό, από την άλλη, μπορεί σιωπηλά να γλιστρήσει σε κάτι άλλο: κόπωση, μούδιασμα ή μια ήπια αποστασιοποίηση που ξεχνά τη σπίθα της. Παραμένει ευγενική, ίσως, αλλά χωρίς εσωτερική φωτιά κινδυνεύει να βυθιστεί στην αδράνεια.

Δεν μιλάω για τον αληθινό ενθουσιασμό ή την πραγματική αυτοσυμπόνια. Αυτά θρέφουν.

Μιλάω για τις σκιές τους.
Για τους «απατεώνες» τους.

Τις παραμορφωμένες εκδοχές που μοιάζουν αυθεντικές, αλλά δεν ριζώνουν στην αλήθεια.

Από μια πιο ελπιδοφόρα οπτική – και με επιστημονική τεκμηρίωση – τόσο ο ενθουσιασμός όσο και η συμπόνια είναι κοινωνικά μεταδοτικά. Όταν δεν επιβάλλονται, όταν πηγάζουν από κάτι αληθινό, διαχέονται.

Συνδέουν ανθρώπους.
Ζωντανεύουν χώρους και κοινότητες.
Μας θυμίζουν γιατί νοιαζόμαστε.

Δεν πρόκειται για επιλογή ανάμεσα στο ένα ή στο άλλο, αλλά για έναν δυναμικό έλεγχο και μια αμοιβαία στήριξη.
Έναν έξυπνο κύκλο ανατροφοδότησης.

Ίσως αυτή να είναι η πρόσκληση.

Να γίνουμε φίλοι με αυτόν τον κύκλο.

Γιατί αυτός είναι, τελικά, ο απλός και βαθύς πυρήνας της αυτοσυμπόνιας:
να αγκαλιάζουμε τον εαυτό μας όπως θα αγκαλιάζαμε έναν αγαπημένο φίλο στη στιγμή του πόνου, όταν είμαστε γειωμένοι στο είναι μας.

Κλείνοντας

Στην υγειά των αγκαλιών που λαμβάνουμε, αυτών που αναζητούμε και – ίσως το πιο σημαντικό – αυτών που προσφέρουμε στον εαυτό μας.

Είθε οι σκέψεις, τα λόγια και οι πράξεις μας να πηγάζουν από αγάπη και συμπόνια προς εμάς και προς όλη τη ζωή.

Και ας θυμόμαστε ότι, μερικές φορές, δεν χρειάζεται να σπάσει ο τοίχος.
Ίσως αρκεί να καθίσουμε – ή να χορέψουμε – δίπλα του και να ακούσουμε.
Και μετά να επιλέξουμε: να μείνουμε ή να φύγουμε.

Με ενθουσιασμό και συμπόνια.

Σχετικά με τη συγγραφέα

Η Αναστασία Priyamvada Χαριτίδου είναι ιδρύτρια και creative director των Ολοτήτων, ενός διεπιστημονικού οργανισμού που συνδέει τις τέχνες, την εκπαίδευση και την ευημερία.

Ως βιωματική εκπαιδεύτρια και συντονίστρια, σχεδιάζει και υλοποιεί προγράμματα που προσκαλούν σε στοχασμό, συμπόνια και αυθεντική έκφραση.

Το έργο της γεφυρώνει την ενσώματη εμπειρία, το θέατρο και την ψυχολογία, διερευνώντας πώς η εσωτερική επίγνωση μπορεί να οδηγήσει σε συλλογική ανάπτυξη.

Μέσα από ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, όπως το Erasmus+ έργο comPASSION is sexy, συνεχίζει να εξερευνά πώς η συμπόνια μπορεί να είναι ταυτόχρονα προσωπική πρακτική και κοινωνική δύναμη αλλαγής.

Σχετικά με το άρθρο

Το άρθρο αυτό γράφτηκε στο πλαίσιο του προγράμματος Erasmus+ KA210-YOU μικρής κλίμακας συνεργασίας «comPASSION is sexy» (Κωδικός Έργου: 2024-3-FR02-KA210-YOU-000295806), το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το έργο υλοποιείται σε συνεργασία μεταξύ των Les Philentropes (Γαλλία) και Olotites (Ελλάδα) και εστιάζει σε προσεγγίσεις βασισμένες στη συμπόνια για την ενδυνάμωση, τη συμπερίληψη και την ευεξία των νέων.

Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι απόψεις και τα συμπεράσματα που εκφράζονται αποτελούν αποκλειστικά ευθύνη της/των συγγραφέα/-έων και δεν αντικατοπτρίζουν κατ’ ανάγκη τις απόψεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Εκτελεστικού Οργανισμού Εκπαίδευσης και Πολιτισμού (EACEA). Ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε ο οργανισμός χρηματοδότησης φέρουν ευθύνη για το περιεχόμενό τους.