Χοροθεραπεία: Ορισμός, οφέλη και πρακτική

Άρθρο γραμμένο από τη Margaux Damain, αρθρογράφο με εξειδίκευση στην ψυχική υγεία και την επιστημονική εκλαΐκευση. Το άρθρο βασίζεται στα γαλλικά δεδομένα και έχει εμπλουτιστεί με διευκρινιστικές σημειώσεις για την ελληνική πραγματικότητα από τη μεταφράστρια, Αναστασία Χαριτίδου.

Τι είναι η χοροθεραπεία; Πώς διαφέρει από τα «κλασικά» μαθήματα χορού; Ποιες είναι οι επιδράσεις της στην ψυχική υγεία; Μπορεί να θεραπεύσει τραύματα; Αυτό το άρθρο αποτελεί μια σύνθεση πρόσφατων μελετών πάνω στο θέμα.

Τι είναι η χοροθεραπεία;
Ποια είναι τα ψυχολογικά οφέλη;
Πώς διεξάγονται οι συνεδρίες;
Χοροθεραπεία μέσω κίνησης vs Θεραπευτικοί χοροί
Με ποιον να την εξασκήσετε;
Χρόνος ανάγνωσης: 8 λεπτά

Τι είναι η χοροθεραπεία;

Ορισμός

Η χοροθεραπεία είναι μια προσέγγιση που διευκολύνει τη συναισθηματική έκφραση μέσω της κίνησης, με σκοπό την προαγωγή της σωματικής και ψυχικής ευεξίας.

Είναι ένας γενικός όρος που περιλαμβάνει τόσο τους «θεραπευτικούς χορούς» (όπως το Gaga ή τη Biodanza που καθοδηγούνται από χορευτές) όσο και τη Θεραπεία μέσω Χορού και Κίνησης (DMT), όπου οι συνεδρίες συντονίζονται από εξειδικευμένους θεραπευτές-χορευτές.

Σε κάθε περίπτωση, η χοροθεραπεία ενισχύει τη διασύνδεση σώματος και πνεύματος. Βασίζεται στην αρχή ότι η κίνηση αντανακλά την προσωπικότητα και αποτελεί ένα παράθυρο στα συναισθήματά μας. Όπως έλεγε η διάσημη χορογράφος Pina Bausch: «Χορέψτε, αλλιώς είμαστε χαμένοι».

Ορολογία: Χοροθεραπεία vs DMT

Οι όροι «χοροθεραπεία» και «θεραπεία μέσω χορού» είναι συχνά εναλλάξιμοι. Ωστόσο, ο όρος «Θεραπεία μέσω Χορού και Κίνησης» (Dance Movement Therapy) αναφέρεται συγκεκριμένα σε συνεδρίες που πραγματοποιούνται από πιστοποιημένους θεραπευτές.

Εστίαση στην Ορολογία: Χοροθεραπεία και Θεραπεία μέσω Χορού και Κίνησης

Οι όροι «χοροθεραπεία» και «θεραπεία μέσω χορού» είναι εναλλάξιμοι και περιγράφουν κάθε πρακτική κίνησης με θεραπευτικό σκοπό. Αυτές οι πρακτικές περιλαμβάνουν συνεδρίες που συντονίζονται από χορευτές, αλλά και συνεδρίες υπό την επίβλεψη θεραπευτών-χορευτών με ειδική εκπαίδευση. Ο πιο συγκεκριμένος όρος «Θεραπεία μέσω Χορού και Κίνησης» (Dance Movement Therapy - DMT) αναφέρεται αποκλειστικά σε συνεδρίες που διεξάγονται από πιστοποιημένους θεραπευτές.

Ιστορία

Από την αρχαιότητα, ο χορός χρησιμοποιείται για τις θεραπευτικές του ιδιότητες. Πολλές παραδοσιακές κοινότητες τον ενέταξαν σε τελετουργίες ίασης, οδηγώντας τους ασθενείς σε καταστάσεις έκστασης για την απελευθέρωση καταπιεσμένων συναισθημάτων. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι ο χορός “Jingle Dance” των αυτόχθονων Αμερικανών και το τελετουργικό “Ndeup” στη Σενεγάλη για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης. Σε ένα άρθρο με τίτλο Θεραπεύοντας την κατάθλιψη μέσω της φυλετικής σοφίας, ένας Αμερικανός περιέγραψε το Ndeup ως μια συγκλονιστική εμπειρία που τον βοήθησε να ξεπεράσει χρόνια κατάθλιψης.

Στη Δύση, ο χορός αναγνωρίστηκε αργότερα ως θεραπευτικό εργαλείο. Το 1916, ο ψυχίατρος Carl Jung αναγνώρισε τον χορό ως μορφή ψυχοθεραπείας, αλλά οι θεωρητικές βάσεις τέθηκαν τη δεκαετία του ‘40. Η Marian Chace, από τις ιδρύτριες του κλάδου, χρησιμοποίησε την κίνησε σε νοσοκομεία των ΗΠΑ και το 1965 ίδρυσε την Αμερικανική Ένωση Χοροθεραπείας.

Ποια είναι τα ψυχολογικά οφέλη του χορού;

Τι λέει η επιστημονική έρευνα; Βασίζομαι σε δύο συστηματικές ανασκοπήσεις που αποτυπώνουν τα τρέχοντα δεδομένα.

1. Η DMT και η Συναισθηματική Ρύθμιση

Η πρώτη ανασκόπηση εστιάζει στην DMT και την επίδρασή της στη συναισθηματική ρύθμιση. Οι συμμετέχοντες στις 7 μελέτες που εξετάστηκαν περιλάμβαναν ενήλικες με κατάθλιψη, κρατούμενους, παιδιά με αγχώδεις διαταραχές και άτομα με προβλήματα κατάχρησης ουσιών. Η έρευνα δείχνει ότι η DMT είναι μια αποτελεσματική προσέγγιση.

Τα κύρια θετικά αποτελέσματα:

Μείωση αρνητικών συμπτωμάτων: Μείωσε τα συμπτώματα κατάθλιψης, άγχους και έντασης, ενώ περιόρισε τα επίπεδα κορτιζόλης (ορμόνη του στρες).
Βελτίωση της γενικής ευεξίας: Οι συμμετέχοντες ένιωσαν πιο χαλαροί, με μεγαλύτερη ικανότητα συναισθηματικής έκφρασης.
Διαρκή οφέλη: Τα αποτελέσματα στην ψυχική ευεξία και τον ύπνο των παιδιών διατηρήθηκαν έως και έξι μήνες μετά τη θεραπεία.
Προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη: Οι ασθενείς κέρδισαν σε αυτογνωσία και αυτοπεποίθηση, ενώ η θεραπεία διευκόλυνε τη δημιουργία θετικών κοινωνικών σχέσεων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι μελέτες που αναλύθηκαν σε αυτή την ανασκόπηση αφορούσαν μικρές ομάδες συμμετεχόντων. Από τις επτά μελέτες που εξετάστηκαν, μόνο μία αφορούσε ομάδα άνω των 50 ατόμων. Ωστόσο, παρά το μικρό δείγμα, τα αποτελέσματα αποδεικνύουν την αποτελεσματικότητα της Θεραπείας μέσω Χορού και Κίνησης (DMT) σε ποικίλα προφίλ και πλαίσια.

2. Η Χοροθεραπεία και το Τραύμα

Η δεύτερη ανασκόπηση επικεντρώνεται στις επιδράσεις της χοροθεραπείας σε άτομα που έχουν υποστεί τραύματα, τα οποία ορισμένες φορές οδηγούν σε Μετατραυματική Διαταραχή Στρες (PTSD). Σε αντίθεση με την πρώτη, αυτή η μελέτη δεν εστιάζει μόνο στην DMT· οι ερευνητές ανέλυσαν επίσης τις επιδράσεις διαφόρων θεραπευτικών χορών.

Συνολικά, οι μελέτες που εξετάστηκαν δείχνουν βελτίωση στους συμμετέχοντες στους εξής τομείς:

Επανασύνδεση με το σώμα και τα συναισθήματα: Οι συμμετέχοντες ανέκτησαν καλύτερη επίγνωση του σώματος και των αισθήσεών τους. Αυτό είναι ένα κρίσιμο σημείο, καθώς η αυτοεπίγνωση συχνά επηρεάζεται από τη διάσχιση (dissociation) που σχετίζεται με το τραύμα. Ο χορός διευκόλυνε τον εντοπισμό και την έκφραση των συναισθημάτων, προσφέροντας ένα αίσθημα απελευθέρωσης και ηρεμίας.
Ανασυγκρότηση του εαυτού: Η δραστηριότητα επέτρεψε στους συμμετέχοντες να νιώσουν ξανά ζωντανοί και να απολαύσουν την παρούσα στιγμή. Μέσω της κίνησης, μπόρεσαν να ανασυγκροτηθούν και να νιώσουν περηφάνια, αναπτύσσοντας παράλληλα μια μεγαλύτερη ικανότητα να οραματίζονται το μέλλον.
Βελτίωση των κοινωνικών σχέσεων: Βοηθώντας τους συμμετέχοντες να ορίσουν τα σωματικά και χωρικά τους όρια, η χοροθεραπεία συνέβαλε στη δημιουργία ενός αισθήματος ασφάλειας μέσα στην ομάδα. Αυτό ευνόησε τη δημιουργία κοινωνικών δεσμών, ιδιαίτερα όταν ο θεραπευτής ή ο συντονιστής λαμβάνει υπόψη τις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες της ομάδας και τις δυσκολίες στη λεκτική έκφραση.
Μια σωτήρια κατάσταση «ροής» (flow): Η μελέτη αναδεικνύει τη σημασία της κατάστασης «ροής» που βίωσαν οι συμμετέχοντες—μια κατάσταση πλήρους απορρόφησης σε μια δραστηριότητα, όπου τίποτα άλλο δεν έχει σημασία. Η επίτευξη αυτής της κατάστασης κατά τη διάρκεια του χορού βοήθησε τους συμμετέχοντες να μειώσουν την υπερβολική αυτοσυνειδησία και να διαχειριστούν τα τραύματά τους. Ωστόσο, η είσοδος σε μια βαθιά κατάσταση «ροής» μπορεί να είναι τρομακτική για ορισμένους ασθενείς στα πρώτα στάδια. Γι’ αυτό, ένας θεραπευτής εκπαιδευμένος στο τραύμα είναι απαραίτητος για τη δημιουργία ενός ασφαλούς πλαισίου.

Πώς διεξάγονται οι συνεδρίες χοροθεραπείας;

Όσον αφορά τους θεραπευτικούς χορούς, υπάρχουν τόσοι τρόποι καθοδήγησης όσοι και οι τύποι χορού (ή ακόμα και οι δάσκαλοι!). Έτσι, ένα μάθημα Gaga, μια συνεδρία Biodanza ή ένα εργαστήριο διαισθητικού χορού θα διαφέρουν σημαντικά ως προς την προσέγγισή τους.

Αντίθετα, οι συνεδρίες στο πλαίσιο της Θεραπείας μέσω Χορού και Κίνησης (DMT) είναι δομημένες βάσει ενός συγκεκριμένου πρωτοκόλλου που διδάσκεται σε θεραπευτές-χορευτές κατά τη διάρκεια της κλινικής τους εκπαίδευσης. Για μια συνοπτική περιγραφή μιας τυπικής συνεδρίας, βασίστηκα στο περιεχόμενο των ιστοσελίδων δύο θεραπευτριών-χορευτριών: της Virginie Beraldo (εκπαιδευθείσα στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης) και της Haguit Ehrenfreund (κάτοχος Master στη Χοροθεραπεία από το Πανεπιστήμιο Lesley στο Ισραήλ). Οι συνεδρίες αυτές μπορούν να είναι ατομικές ή ομαδικές.

1. Πρώτη επαφή και αρχική λεκτική έκφραση

Η συνεδρία ξεκινά με μια λεκτική ανταλλαγή. Οι συμμετέχοντες καλούνται να εκφράσουν την τρέχουσα κατάστασή τους, τις ανησυχίες τους ή τα θέματα που επιθυμούν να αναπτύξουν. Αυτό επιτρέπει στον θεραπευτή να προσαρμόσει τη ροή της συνεδρίας ανάλογα με την ψυχολογική και σωματική κατάσταση των ατόμων.

2. Κίνηση και εξερεύνηση

Μετά τη φάση της συζήτησης, ακολουθεί η προθέρμανση για την προετοιμασία του σώματος. Στη συνέχεια, έρχεται η κύρια φάση όπου οι συμμετέχοντες ενθαρρύνονται να εξερευνήσουν τα συναισθήματα και τις σκέψεις τους μέσω της ελεύθερης κίνησης, συχνά με τη βοήθεια μουσικής ή αντικειμένων. Σε αυτές τις συνεδρίες, μόνο η αυθεντικότητα έχει σημασία. Σε αντίθεση με τα «κλασικά» μαθήματα χορού, δεν υπάρχει αναζήτηση επίδοσης ή αισθητικής. Ο θεραπευτής μπορεί είτε να συνοδεύει την κίνηση των συμμετεχόντων είτε να την παρατηρεί προσεκτικά.

«Υπάρχει μια στιγμή που οι λέξεις σταματούν και τα πάντα γίνονται γλώσσα.»

— Pina Bausch, Χορεύτρια και Χορογράφος

3. Ενσωμάτωση και δημιουργική έκφραση

Μόλις ολοκληρωθεί η φάση της κίνησης, αφιερώνεται χρόνος για την ενσωμάτωση της εμπειρίας. Αυτό μπορεί να γίνει μέσω άλλων δημιουργικών μέσων, όπως το σχέδιο, η γραφή ή η πηλοπλαστική, προκειμένου να μεταφραστεί και να συγκεκριμενοποιηθεί αυτό που βιώθηκε.

4. Λεκτική ανατροφοδότηση και ολοκλήρωση

Η συνεδρία τελειώνει με μια νέα λεκτική ανταλλαγή. Ο συμμετέχων καλείται να μετατρέψει σε λέξεις όσα ένιωσε και να περιγράψει την εμπειρία του κατά τη διάρκεια του χορού. Αυτή η στιγμή επιτρέπει την ανάλυση και την ενσωμάτωση των ανακαλύψεων που έγιναν κατά τη διάρκεια της συνεδρίας, εδραιώνοντας έτσι τη σύνδεση μεταξύ σώματος και πνεύματος.

DMT vs. Θεραπευτικοί Χοροί: Ποιες είναι οι κύριες διαφορές;

Η βασική διαφορά μεταξύ της Θεραπείας μέσω Χορού και Κίνησης (DMT) και των θεραπευτικών χορών έγκειται στο επίπεδο εξειδίκευσης και στην κλινική προσέγγιση.

Η DMT είναι μια ψυχοθεραπευτική επιστήμη που απαιτεί τουλάχιστον μεταπτυχιακό πανεπιστημιακό τίτλο. Οι θεραπευτές είναι εκπαιδευμένοι να εργάζονται με την ψυχική οδύνη και είναι σε θέση να θέσουν μια διάγνωση μέσω της παρατήρησης των κινήσεων. Οι συνεδρίες περιλαμβάνουν συνήθως μια λεκτική αξιολόγηση.
Οι Θεραπευτικοί Χοροί είναι μη κλινικές προσεγγίσεις για τις οποίες δεν απαιτείται επίσημη πιστοποίηση. Η έμφαση δίνεται στην εκμάθηση και την εξάσκηση ενός συγκεκριμένου στυλ χορού. Στόχος είναι η γενική ευεξία, χωρίς απαραίτητα ψυχολογική διάγνωση ή λεκτική αξιολόγηση των συνεδριών. Οι συντονιστές είναι πρωτίστως χορευτές, ειδικοί στη μορφή κίνησης που προσφέρουν.

Πού μπορείτε να απευθυνθείτε;

Εάν επιθυμείτε να εξασκηθείτε στο πλαίσιο της Θεραπείας μέσω Χορού και Κίνησης, μπορείτε να βρείτε τον σύνδεσμο για τον επίσημο κατάλογο χοροθεραπευτών που δημοσιεύει η Γαλλική Εταιρεία Χοροθεραπείας (SFDT) και η Ένωση Χοροθεραπευτών Ελλάδας.

Όσον αφορά τους θεραπευτικούς χορούς, ακολουθούν ορισμένες επιλογές προς εξερεύνηση:

Μαθήματα Gaga (δια ζώσης και εξ αποστάσεως)
Διαισθητικός χορός (Intuitive dance) ή Ecstatic dance
5 Ρυθμοί (Five Rhythms)

Όποιο είδος χορού κι αν επιλέξετε, το πιο σημαντικό παραμένει το αίσθημα εμπιστοσύνης που θα αναπτυχθεί με τον δάσκαλο και μέσα στην ομάδα. Μη διστάσετε να δοκιμάσετε διαφορετικά μαθήματα αν χρειαστεί!

Σχετικά με τη Συγγραφέα και το Έργο

Σχετικά με τη συγγραφέα: Το άρθρο συντάχθηκε από τη Margaux Damain, ιδρύτρια του Sous le tapis και αρθρογράφο με εξειδίκευση στην ψυχική υγεία. Η Margaux βασίζεται σε επιστημονικές μελέτες (συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις), καθώς και σε έργα ψυχιάτρων και ψυχολόγων για να καταστήσει προσιτή τη γνώση γύρω από την ψυχική ευεξία. Μετατρέπει τις εργασίες των ειδικών σε περιεχόμενο κατάλληλο για το ευρύ κοινό. Στόχος της; Ο εκδημοκρατισμός της ψυχικής υγείας και η ενθάρρυνση όλων μας να φροντίζουμε τον εαυτό μας.

Το άρθρο αυτό χρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση, στο πλαίσιο του έργου ComPASSION is sexy, ενός προγράμματος Erasmus+ για την ευαισθητοποίηση στην ψυχική υγεία.